Zmiany organizacyjne lekcji religii w polskiej szkole wyzwaniem dla Kościoła
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.29406Słowa kluczowe:
lekcja religii, nauczanie religii, nauczyciel religii, prawo oświatowe, Komisja Wychowania Katolickiego, Ministerstwo Edukacji NarodowejAbstrakt
Niezgodne z prawem zmiany, wprowadzane w latach 2024–2025 przez Rząd RP, dotyczą różnych aspektów organizacji lekcji religii w szkole. Wśród nich jest możliwość łączenia uczniów w grupy międzyklasowe, ograniczenie lekcji religii do jednej godziny tygodniowo, rezygnacja z wliczania ocen z religii do średniej, umieszczanie zajęć z religii na pierwszej lub ostatniej godzinie zajęć w danym dniu. Zmiany te rodzą nowe zadania edukacyjne i duszpasterskie. Skłaniają do podjęcia pogłębionej refleksji i wypracowania nowych propozycji w zakresie organizacji lekcji religii. Szczególnie istotne są wskazania adresowane do nauczycieli religii, które zawierają konkretne propozycje pracy z uczniami w grupach międzyklasowych oraz wytyczne dotyczące realizacji programu nauczania w sytuacji ograniczenia lekcji religii do jednej godziny tygodniowo. Tego rodzaju działania mają wymiar edukacyjny. Wymagają uzupełnienia o poszukiwanie nowych form dialogu Kościoła z uczniami i ich rodzicami, także poza szkołą (np. w social mediach, we wspólnocie Kościoła). Jednocześnie należy kreować pozytywny wizerunek lekcji religii w mediach, wskazując na wartość dydaktyczną i wychowawczą nauczania tego przedmiotu, w tym na istotny wkład nauczycieli religii w realizację założeń holistycznej edukacji i wychowania. To właśnie kompetentni nauczyciele, zaangażowani w działania edukacyjne, wychowawcze i profilaktyczne w szkole, stają się znakiem nadziei i gwarantem realizacji zadań edukacyjnych i duszpasterskich. Potrzebują jednak wsparcia duchowego, psychologicznego, merytorycznego i metodycznego w nowej, trudnej sytuacji organizacyjnej w szkole.
Bibliografia
Biskupi: katecheza parafialna potrzebuje charyzmatycznych duszpasterzy, https://www.ekai.pl/biskupi-katecheza-parafialna-potrzebuje-charyzmatycznych-duszpasterzy/ (11.06.2025).
Chałupniak R., Konfesyjność nauczania religii. Zarys problematyki, „Paedagogia Christiana” 2 (2000), s. 31–51.
Dłuska K., Nauka religii w szkole publicznej — kościelny przywilej czy służba demokracji?, „Nurt SVD” 142.2 (2017), s. 336–353.
Katecheo, https://katecheo.pl/ (09.06.2025).
Katecheza2.0., https://www.katechezadwazero.pl/ (07.05.2025).
Komunikat Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski w sprawie realizacji podstawy programowej i programu nauczania religii w roku szkolnym 2025/2026, https://opoka.news/komunikat-komisji-wychowania-katolickiego-kep (07.06.2025).
Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce, Kraków 2001, s. 81–85.
Konkordat między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską podpisany w dniu 28 lipca 1993 r., Dziennik Ustaw z 1998 nr 51, poz. 318.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dziennik Ustaw z 1997 nr 78, poz. 483.
Krzywkowska J., Uregulowania prawne i praktyka w zakresie nauczania religii w szkołach publicznych w Polsce, „Studia Prawnoustrojowe” 38 (2017), s. 355–368.
Kucharczak F., Ponad 10 tysięcy nauczycieli religii może wkrótce stracić pracę, https://www.gosc.pl/doc/9259183.Ponad-10-tysiecy-nauczycieli-religii-moze-wkrotce-stracic-prace (2.06.2025).
Mezglewski A., Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych, Lublin 2009.
Misiaszek K., Koncepcja nauczania religii katolickiej w publicznej szkole polskiej, Warszawa 2010.
Nowacki J., Organizacja procesu nauczania w klasach łączonych, Warszawa 1985.
Od 2027 roku nowa podstawa programowa lekcji religii w szkole, https://www.ekai.pl/od-2027-r-nowa-podstawa-programowa-lekcji-religii-w-szkolach/ (10.06.2025).
Pawlak B., Kształcenie zintegrowane w klasach łączonych — możliwości, ograniczenia, wyzwania, chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/12709/pm784--10--pawlak--ksztalcenie-zintegrowane.pdf?sequence=1&isAllowed=y (12.05.2025).
Pęczkowski R., Efektywność nauczania w klasach łączonych na poziomie edukacji wczesnoszkolnej, Problemy Wczesnej Edukacji 14 (2018) nr 1, s. 40–49.
Pęczkowski R., Funkcjonowanie klas łączonych w polskim systemie edukacji, ORE, https://www.ore.edu.pl/component/phocadownload/category/162-zarzdzanie-owiat-ii?download=-2824:funkcjonowanie-klas-czonych-w-polskim-systemie-edukacji (10.05.2025).
Pęczkowski R., Kształcenie w grupie zróżnicowanej wiekowo w edukacji wczesnoszkolnej — zarys koncepcji, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 34 (2015) nr 2, s. 54–62.
Pisarek M., Obecność nauczania religii w publicznym systemie oświaty w świetle obowiązującego prawa, Rzeszów 2013.
Polska Agencja Prasowa, Biskupi napisali list do premiera w sprawie lekcji religii, https://www.pap.pl/aktualnosci/biskupi-napisali-list-do-premiera-w-sprawie-lekcji-religii (2.06.2025).
Rozporządzenia Ministra Edukacji z 22 marca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, Dziennik Ustaw z 2024, poz. 438.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dziennik Ustaw z 1992 nr 36, poz. 433 ze zm.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, Dziennik Ustaw z 2007 nr 83, poz. 562.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dziennik Ustaw z 2025, poz. 66.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dziennik Ustaw z 2024, poz. 1158.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, Dziennik Ustaw z 2024, poz. 1158.
Rządowe Centrum Legislacji, Stanowiska zgłoszone w ramach opiniowania, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12390003/katalog/13084339#13084339 (02.06.2025).
Stanisz P., Walencik D., Tryb nowelizacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 27 (2024), s. 361–379.
Tak dla lekcji religii i etyki w szkole, https://takdlareligiiwszkole.pl/ (19.05.2025).
Trwają prace nad dokumentem roboczym „Wytycznych ds. katechezy parafialnej w Polsce”, https://www.ekai.pl/trwaja-prace-nad-dokumentem-roboczym-wytycznych-ds-katechezy-parafialnej-w-polsce/ (21.05.2025).
Trybunał Konstytucyjny, Nauka religii w publicznych przedszkolach i szkołach, https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art/nauka-religii-w-publicznych-przedszkolach-i-szkolach-8 (27.05.2025).
Trybunał Konstytucyjny, Nauka religii w publicznych przedszkolach i szkołach, https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/nauka-religii-w-publicznych-przedszkolach-i-szkolach-9 (5.05.2025).
Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dziennik Ustaw z 2024, poz. 750.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dziennik Ustaw z 2024 poz. 737, 854.
Więckowski R., Pedagogika wczesnoszkolna, Warszawa 1993.
Zellma A., Buchta R., Cichosz W., The (non) transgressive character of religious education for children and young people in Polish schools, “British Journal of Religious Education 44 (2022) no 3, p. 223–237.
Zellma A., Kształcenie nauczycieli religii rzymskokatolickiej w Polsce — między formacją teologiczno-katechetyczną a pedagogizacją, „Studia Ełckie” 23 (2021) nr 4, s. 501–512.
Zellma A., Nauczanie religii w kontekście reformy systemu edukacji, „Studia Pastoralne” 13 (2017), s. 98–108.
Zellma A., Profesjonalny rozwój nauczyciela religii, Olsztyn 2013.
Zellma A., (Re) vision of Religious Education of Children and Youth in Secularized Polish Society, “Verbum Vitae” 42 (2024) no 1, s. 255–269.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Zellma
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
