Zasady komunikacji kryzysowej w instytucjach kościelnych
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.29410Słowa kluczowe:
komunikacja kryzysowa, Kościół, public relations, social media, sztuczna inteligencjaAbstrakt
Kryzysy w instytucjach kościelnych mogą przybierać różne formy: od skandali związanych z nadużyciami (np. seksualnymi czy finansowymi), przez kontrowersje dotyczące wypowiedzi duchownych, po sytuacje zewnętrzne, takie jak klęski żywiołowe, wojny (w tym także na tle religijnym) czy pandemie, które wpływają na działalność wspólnoty. Każdy z tych przypadków wymaga precyzyjnego podejścia komunikacyjnego, które uwzględnia specyfikę misji Kościoła, jego wartości oraz oczekiwania wiernych i społeczeństwa. Celem niniejszego artykułu jest analiza zasad komunikacji kryzysowej w kontekście instytucji kościelnych, z uwzględnieniem teoretycznych podstaw, praktycznych przykładów oraz współczesnych wyzwań. I choć tematyka komunikacji kryzysowej była wielokrotnie podejmowana także w obszarze języka polskiego (M. Przybysz, J. Kloch, R. Nęcek, R. Kowalski i inni), jednak artykuł ten jest próbą syntetycznego opracowania najważniejszych ustaleń Autorów dotychczasowych opracowań i wzbogacenia refleksji o nowy kontekst elementów sztucznej inteligencji. Dlatego też uwagi dotyczące komunikacji kryzysowej odnosić się będą nie do Kościoła w sensie nadprzyrodzonym, a do Kościoła w sensie instytucjonalnym. Refleksja ma charakter teoretyczny i będzie prowadzona w sposób teoretyczny, za pomocą metody desk researchu, przeglądu literatury poświęconej komunikacji kryzysowej i adaptacji tych uniwersalnych zasad do komunikacji kryzysowej instytucji Kościoła.
Bibliografia
Accattoli L., Kiedy papież prosi o przebaczenie. Wszystkie mea culpa Jana Pawła II, Kraków 1999.
Accattoli L., Tutti i mea culpa di Giovanni Paolo II, Milano 1997.
Benoit W. L., Accounts, excuses, and apologies: A theory of image restoration strategies, New York, Albany 1995, s. 79–81.
Chile sex abuse: Pope Francis begs forgiveness for “serious mistakes”, 12.04.2018, https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2018-04/pope-francis-letter-chile-bishops-clerical-sex-abuse.html (17.08.2025).
Chmielewski M., Nowak M., Stanisz P., Szulich-Kałuża J., Wadowski D., Komunikacja Kościoła katolickiego w okresie pandemii Covid-19. Raport z badań interdyscyplinarnych, Kraków 2022.
Cohn R., Biblia kryzysu PR. Jak przejąć kontrolę nad mediami, gdy rozpęta się piekło, Nowy Jork 2000.
Collins M., Hollins S., Leczenie ran w sercu Kościoła i społeczeństwa, w: Ku uzdrowieniu i odnowie. Materiały z sympozjum dla biskupów i przełożonych zakonnych o seksualnym zakazie stosowania osób niepełnoletnich, Papieski Uniwersytet Gregoriański, 6–9 lutego 2012, Kraków 2012, s. 47–62.
Coombs W. T., Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding, Thousand Oaks 2014.
Coombs W. T., Protecting organization reputations during a crisis: The development and application of Situational Crisis Communication Theory, “Corporate Reputation Review” 10 (2007) no. 3, s. 163–176, https://doi.org/10.1057/palgrave.crr.1550049.
Dixon M. A., Silencing the lambs: The Catholic Church’s response to the 2002 sexual abuse scandal, “Journal of Communication & Religion” 27 (2004) Issue 1, s. 63–86, https://doi.org/10.5840/jcr20042719.
Edelman Trust Barometer 2023, https://www.edelman.com/trust/2023/trust-barometer (09.08.2025).
Fearn-Banks K., Crisis communications: A casebook approach, New York 2016, https://doi.org/10.4324/9781315684857.
Franciszek, Angelus, 06.09.2015, https://www.vatican.va/content/francesco/en/angelus/2015/documents/papa-francesco_angelus_20150906.html (12.08.2025).
Franciszek, Apostolic letter issued Motu Proprio by the supreme pontiff Francis On the protection of minors and vulnerable persons (09.08.2025).
Franciszek, List apostolski motu proprio Vos estis lux mundi, 2023, https://www.vatican.va/content/francesco/pl/motu_proprio/documents/20230325-motu-proprio-vos-estis-lux-mundi-aggiornato.html (09.08.2025).
Gesenhues A., Badanie: 72% konsumentów oczekuje, że marki odpowiedzą w ciągu godziny na skargi zamieszczone na Twitterze, https://martech.org/study-72-of-consumers expect-brands-to-respond-within-an-hour-to-complaints-posted-on-twitter/ (08.08.2025).
Information & Resources, https://www.sydneycatholic.org/safeguarding-and-child-protection/information-resources/ (11.08.2025).
Holy See Press Office, Resignations and appointments, 11.06.2018, https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2018/06/11/180611c.html (17.07.2025).
Khattab U., Fonn S. B., Ali S., Strategiczne zarządzanie komunikacją w kryzysach korporacyjnych: Analiza przypadku, „e-Journal of Social & Behavioural Research in Business” 8 (1) 2017, s. 16.
Kloch J., Zasady duchownych w mediach według Konferencji Episkopatu Polski, w: Media w transformacji, red. A. Gralczyk, K. Marcyński, M. Przybysz, Warszawa 2013, s. 123–131.
Komunikat Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich, 01.10.2019, https://ochrona.episkopat.pl/dokumenty/komunikat-papieskiej-komisji-ds-ochrony-maloletnich-2/ (12.08.2025).
Konferencja Episkopatu Polski, Bądźmy wrażliwi na bezpieczeństwo dzieci i młodzieży. Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie ochrony dzieci i młodzieży, 09.10.2013, https://episkopat.pl/badzmy-wrazliwi-na-bezpieczenstwo-dzieci-i-mlodziezy-stanowisko-konferencji episkopatu-polski-w-sprawie-ochrony-dzieci-i-mlodziezy/ (08.07.2025).
Kościół na świecie wobec pandemii koronawirusa, 18.03.2020, https://www.ekai.pl/kosciol-na-swiecie-wobec-pandemii-koronawirusa/ (12.08.2025).
Lawler P. F., The faithful departed: The collapse of Boston’s Catholic culture, Encounter Books 2008.
Lerbinger O., The crisis manager: Facing disasters, conflicts, and failures, New York 2012, https://doi.org/10.4324/9780203222133.
Letter sent by the Holy Father to the bishops of Chile following the report of archbishop Charles J. Scicluna, (8.04.2018), https://www.vatican.va/content/francesco/en/letters/2018/documents/papa-francesco_20180408_lettera-vescovi-cile.html (17.07.2025);
Łaszyn A. i in., e-Kryzys. Jak zapewnić dostępność produktu w internecie, Warszawa 2020.
Łaszyn A., Komunikacja kryzysowa, w: Sztuka public relations. Z doświadczenia polskich praktyków, red. B. Biniszewski, Warszawa 2006.
Muralidharan S., Dillistone K., Shin J. H., The Gulf Coast oil spill: Extending the theory of image restoration discourse to the realm of social media and beyond petroleum, “Public Relations Review” 37(3) 2011, s. 226–232, https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2011.04.006.
Nęcek R., Kowalski R., Rzecznik prasowy w instytucji kościelnej. Teoria i praktyka, Kraków 2019.
Obe A. J., Evans M., Frank I., Sharpling D., Kościół rzymskokatolicki. Ochrona w Kościele rzymskokatolickim w Anglii i Walii. Raport śledczy listopad 2020, https://www.iicsa.org.uk/document/roman-catholic church-investigation-report-november-2020 (08.08.2025).
Prymas Polski po filmie Sekielskich: przepraszam za każdą ranę zadaną przez ludzi Kościoła, 11.05.2019, https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2019-05-11/prymas-polski-przepraszam-za-kazda-rane-zadana-przez-ludzi-kosciola/ (12.08.2025).
Razem idzie się dalej — zakończyło się szkolenie systemu ochrony małoletnich i bezbronnych w Kościele, 17.05.2025, https://ochrona.episkopat.pl/razem-idzie-sie-dalej-zakonczylo-sie-szkolenie-systemu-ochrony-maloletnich-i-bezbronnych-w-kosciele/ (12.08.2025).
Seminarium Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich, https://ochrona.episkopat.pl/dokumenty/seminarium-papieskiej-komisji-ds-ochrony-maloletnich-2/ (12.08.2025).
Warszawa: biskupi odbyli szkolenie nt. wytycznych Papieskiej Komisji ds. Ochrony Małoletnich, 12.02.2025, https://serwiskai.pl/depesza/660337/ (12.08.2025).
Weigel G., Odwaga bycia katolikiem. Kryzys, reforma i koniec Kościoła, Kraków 2004.
Weigel G., The courage to be Catholic. Crisis, reform, and the future of the Church, Nowy Jork 2002.
Weigel G., Witness to hope. The biography of pope John Paul II, Nowy Jork 1999.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Monika Przybysz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
- Autor może umieścić swój utwór online (np. w repozytorium instytucjonalnym lub na swojej stronie internetowej) jeszcze przed zgłoszeniem utworu do czasopisma.
