Czy biblijne przymierze jest "Przymierzem obietnicy" czy "Przymierzem warunków"?
DOI:
https://doi.org/10.15633/ps.30304Słowa kluczowe:
berit, diathéke, Przymierze obietnicy, Przymierze warunkówAbstrakt
Zbawczą relację pomiędzy Bogiem a Izraelem Biblia określa mianem „Przymierze”, używając najczęściej dwóch terminów: hebrajskiego „berit” i greckiego „diathéke”. Analiza etymologii obu terminów pozwala na rozróżnienie dwóch modeli Przymierza — „berit” wskazuje na Przymierze oparte na warunkach, które musi wypełnić ludzki kontrahent, zaś „diathéke”, kładąc nacisk na rozporządzenie jednej ze stron Przymierza, podkreśla jego darmowość oraz niezmienność. Jaki jest więc model biblijnego Przymierza? Czy jest ono „Przymierzem warunków” czy „Przymierzem obietnicy”? Analiza koncepcji Przymierza w różnych tradycjach biblijnych dowodzi, iż biblijne Przymierze jest ideą autorską, oryginalną. Łączy ono bowiem oba modele, gdyż zawsze jest zawierane z inicjatywy Boga, który zobowiązuje się do bycia ze swoim ludem, zaś Prawo, które lud ma zachować jest jedynie sposobem trwania w tym Przymierzu, a nie warunkiem jego zaistnienia. Przykazania są więc wtórne do aktu łaski.
Bibliografia
Arndt M., Przymierze Boga z Izraelem w tradycjach Pięcioksięgu, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 32 (1985) z. 1, s. 5–18.
Arndt M., Przymierze noachickie jako przykład koncepcji przymierza w tradycji kapłańskiej (P), „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 33 (1986) z. 1, s. 5–21.
Arndt M., Przymierze z Noem (Rdz 9, 1–17), „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” 12 (1987), s. 99–110.
Barclay W., Diatheke — Przymierze między Bogiem a człowiekiem, tłum. M. Bajerowicz, „W Drodze” (1984) nr 2, s. 42–43.
Buis P., La notion d’alliance dans l’Ancien Testament, Paris 1976 (Lectio Divina, 88).
Douglas J. D., Tenney M. C., Pacto, w: Diccionario biblico Mundo Hispano, El Paso 2003, s. 83.
Filipiak M., Przymierze w Piśmie Świętym, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 25 (1972) nr 3, s. 145–155, https://doi.org/10.21906/rbl.3491.
Gryglewicz F., Nowe Przymierze, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 12 (1965) z. 1, s. 49–57.
Jankowski A., Biblijna teologia przymierza, Katowice 1985.
Jasnos R., Wierność Torze wiernością Bogu w świetle Deuteronomium, „Verbum Vitae” 11 (2007), s. 27–42.
Jelonek T., Biblia w kulturze świata, Kraków 2007.
Kosek W., Zawarcie przymierza w Wj 1–18 na tle zwyczajów Bliskiego Wschodu, w: Biblia w kulturze świata. Między Biblią a kulturą, t. 1, red. T. Jelonek, R. Bogacz, Kraków 2011, s. 9–11.
Kudasiewicz J., Nowe Przymierze, „Ateneum Kapłańskie” 56 (1964), s. 335–342.
Kutsch E., Verheissung und Gesetz. Untersuchungen zum sogenannten „Bund” im Alten Testament, Berlin–New York 1973 (Beiheft zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft, 131).
Lemański J., Pięcioksiąg dzisiaj, Kielce 2002.
Lemański J., „Strzec” (šmr) słów Przymierza — deuteronomistyczny model posłuszeństwa Słowu Boga, „Verbum Vitae” 13 (2008), s. 17–28.
Lisowsky G., Konkordanz zum Hebraischen Alten Testament, Stuttgart 1958.
Łach S., Przymierze na Synaju w świetle nowych dokumentów, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 15 (1962) nr 5, s. 257–265, https://doi.org/10.21906/rbl.2889.
Łach S., Testament czy przymierze?, w: List do Hebrajczyków. Wstęp — przekład z oryginału, komentarz — ekskursy, Poznań 1959, s. 385–395 (Pismo Święte Nowego Testamentu, 10).
Majewski M., Mieszkanie Chwały. Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25–31; 35–40), Kraków 2008.
Majewski M., Pięcioksiąg odczytany na nowo. Przesłanie autora kapłańskiego (P) i jego wpływ na powstanie Pięcioksięgu, Kraków 2018.
McCarthy D. J., berît in Old Testament. History and Theology, „Biblica” 53 (1972), s. 110–121.
Mendenhall G. E., Convenant forms in Israelite tradition, w: Biblical archeologist reader, t. 3, ed. E. F. Campbell, Jr., D. N. Freedman, Garden City (NY) 1970, s. 25–53.
Nagórny J. K., Teologiczna interpretacja moralności Nowego Przymierza, Lublin 1989.
Nicholson E. W., Covenant in a century of study since Wellhausen, w: Crises and perspectives: Studies in ancient Near Eastern polytheism, biblical theology, Palestinian archaeology and intertestamental literature, ed. J. C. de Moor, Leiden 1986, s. 54–69 (Oudtestamentische Studiën. Old Testament Studies, 24).
Pietkiewicz R., Przymierze, wybranie i lud Boży, w: Teologia Starego Testamentu, t. 2: Księgi historyczne, red. M. Rosik, Wrocław 2011, s. 119–192.
Sauer G., šmr hüten, w: Theologische Handwörterbuch zum Alten Testament, t. 2, Hrsg. E. Jenni, C. Westermann, Gütersloh 1994, s. 982–987.
Smereka W., Przymierze, w: Vademecum biblijne, red. S. Grzybek, cz. 4, Kraków 1991, s. 43–57.
Stachowiak L., Przymierze a przykazania noachickie (Rdz 9, 1–17), „Zeszyty Naukowe KUL” 25 (1982) nr 1, s. 17–26.
Szlaga J., Nowość przymierza Chrystusowego według Listu do Hebrajczyków, Lublin 1979.
Torrance J. B., The covenant concept in Scottish theology and politics and its legacy, „ Scottish Journal of Theology” 34 (1981) no. 3, s. 225–243, https://doi.org/10.1017/S0036930600013971.
Uglorz M., Zarys teologii Starego Testamentu, Jasienica 2020.
Valeton J., Bedeutung und Stellung des Wortes berit im Priesterkodex, „Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft” 12 (1982), s. 1–22.
Wächter L., Die Übertragung der Beritvorstellung auf Jahwe, „Theologische Literaturzeitung” 99 (1974) Nr. 11, s. 801–816.
Weinfeld M., The covenant of grant in the Old Testament and in the ancient Near East, „Journal of the American Oriental Society” 90 (1970), s. 184–203.
Weinfeld M., The loyalty oath in the ancient Near East, „Ugarit-Forschungen” 8 (1976), s. 379–414.
Wells P., Covenant, humanity, and Scripture: some theological reflections, „Westminster Theological Journal” 48 (1986) no. 1, s. 17–45.
Williamson P. R., Convenant: The beginning of a biblical idea, „Reformed Theological Review” 65 (2006) no. 1, s. 1–14.
Wiseman D. J., „Is it peace? — Covenant and diplomacy, „Vetus Testamentum” 32 (1982), s. 311–326.
Witczyk H., Przymierze, w: Nowy słownik teologii biblijnej, red. H. Witczyk, Lublin–Kielce 2017, s. 748–754.
Witczyk H., Przymierze — więź i zobowiązanie, „Tarnowskie Studia Teologiczne” 13 (1994), s. 245–261.
Wodecki B., Aspekty soteriologiczne przymierza synajskiego, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 48 (1995) nr 1, s. 1–17, https://doi.org/10.21906/rbl.739.
Woźniak M., Geneza krytyki Starego Przymierza w Liście do Hebrajczyków, Częstochowa 2024.
Wstęp do Starego Testamentu, red. L. Stachowiak, Poznań 1990.
Wypych S., Przymierze i jego odnowa, Kraków 2003.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Mariusz Woźniak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy publikujący w czasopiśmie udzielają jego wydawcy zgody o następującej treści:
- Autor zachowuje autorskie prawa majątkowe do utworu, a jednocześnie udziela wydawcy czasopisma zgody na jego pierwszą publikację w wersji drukowanej i wersji online na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe oraz zgody na wykonywanie opracowań, w tym przekładów.
- Autor ma możliwość udzielania zgody niewyłącznej na opublikowanie utworu w wersji, która ukazała się w czasopiśmie (np. zamieszczenia go w repozytorium instytucjonalnym lub opublikowania w książce), wraz z informacją o jego pierwszej publikacji w czasopiśmie.
