Offices and Officials in Józef Kalasanty Szaniawski’s treatise “O naturze i przeznaczeniu urzędowań w społeczności” [On the nature and purpose of public offices in society] in the Context of Administrative and Legal Transformations in the Duchy of Warsaw
DOI:
https://doi.org/10.15633/tes.12101Keywords:
Józef Kalasanty Szaniawski, the Duchy of Warsaw, administrative and legal transformations, administrative structureAbstract
The article analyzes the perceptions of officials presented in Józef Kalasanty Szaniawski’s treatise “O naturze i przeznaczeniu urzędowań w społeczności” [On the nature and purpose of public offices in society] (1808). Against the backdrop of the emerging modern bureaucracy in the Duchy of Warsaw, Szaniawski’s work stood out by emphasizing the metaphysical and moral dimensions of public service. An analysis of the text within philosophical and historical contexts highlights the originality of his theory of the state, which bridges metaphysics and anthropology. Inspired by German philosophy, antiquity, and Christian thought, Szaniawski advocated for the improvement of state structures through the moral development of the individuals who constitute society. He assigned a central role in this vision to officials. In his view, an official is not merely a functionary, but an ethical guide for the nation and a scholar of its history, possessing the virtues necessary to fulfill the “grandeur of the vocation” of service. Szaniawski’s work represents a unique attempt to ground administration on national and ethical foundations.
References
Bednarski S., Biblioteka Józefa Kalasantego Szaniawskiego, Kraków 1929.
Chrzanowski I., Z epoki romantyzmu. Studia i szkice, Kraków 1918.
Cichoń P., Korpus urzędniczy w myśli administracyjnej Księstwa Warszawskiego 1807–1815, „Krakowskie Studia z Historii i Prawa” 1 (2004), s. 147–172.
Cichoń P., Kwalifikacje zawodowe urzędników jako podstawa kształtowania się systemu biurokratycznego w Księstwie Warszawskim. Dzieje biurokracji na ziemiach polskich, w: Dzieje biurokracji na ziemiach polskich, red. A. Góraka, I. Łucia, D. Magiera, t. 1, Lublin–Siedlce 2008, s. 133–147.
Cichoń P., Rozwój myśli administracyjnej w Księstwie Warszawskim 1807–1815, Kraków 2006.
Cichoń P., Wpływy francuskie w administracji Księstwa Warszawskiego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 140 (2013) z. 1, s. 1–18.
Czubaty J., Księstwo Warszawskie 1807–1815, Warszawa 2011, https://doi.org/10.31338/uw.9788323529644.
Czubaty J., Księstwo Warszawskie — pierwsze nowoczesne państwo polskie?, „Kwartalnik Historyczny” 125 (2018) nr 2, s. 365–401, https://doi.org/10.12775/KH.2018.125.2.04.
Deszczyńska M., Szaniawski Józef Kalasanty, w: Polski słownik biograficzny, t. 47, z. 192, Warszawa 2010, s. 1–11.
Gałędek M., Wpływ wojen napoleońskich na wzrost niechęci wobec biurokracji w polskiej myśli administracyjnej w latach 1813–1815, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” 22 (2019), s. 85–106.
Góralski Z., Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1983.
Grochulska B., Księstwo Warszawskie, Warszaw 1966.
Grodziski S., Wpływ Code civil oraz innych kodyfikacji napoleońskich na ziemiach polskich, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 57 (2005) z. 2, s. 61–68, https://doi.org/10.14746/cph.2005.2.6.
Harassek S., Kant w Polsce przed rokiem 1830, Kraków 1916.
Kizwalter T., O nowoczesności narodu. Przypadek polski, Warszawa 1999.
Koneczny F., Dzieje administracji w Polsce w zarysie, Wilno 1924.
Kosiński L., Wpływ Kanta na Szaniawskiego, „Przegląd Filozoficzny” 42 (1939) z. 1, s. 61–89.
Król M., Rozum przeciw tradycji, „Więź” 4 (1975), s. 44–59.
Król M., Zagadka Józefa Kalasantego Szaniawskiego, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 20 (1974), s. 101–125.
Kulecka A., Naród i władze rządowe. Dyskurs o biurokracji w Królestwie Polskim (1815–1867), w: Dzieje biurokracji na ziemiach polskich, red. A. Górak, I. Łucia, D. Magier, t. 1, Lublin–Siedlce 2008, s. 165–194.
Leśnodorski B., Z dziejów administracji polskiej. Przełom XVIII i XIX wieku, „Gospodarka i Administracja Terenowa” (1967) nr 2, s. 6–9.
Malec D., Malec J., Historia administracji i myśli administracyjnej, Kraków 2003.
Malec J., Administracja terytorialna na ziemiach polskich w pierwszej połowie XIX wieku. Wpływy obce a rodzima tradycja, w: Polskie tradycje samorządowe a heraldyka, red. P. Dymmel, Lublin 1992, s. 51–65.
Manteufflowa M., Józef Kalasanty Szaniawski. Ideologia i działalność (1815–1830), Warszawa 1936.
Menz M., Z dziejów polskiego konserwatyzmu. Od Józefa Kalasantego Szaniawskiego do krakowskich stańczyków, „Galicja. Studia i materiały” 7 (2021), s. 218–237, https://doi.org/10.15584/galisim.2021.7.11.
Paczos S., Józef Kalasanty Szaniawski. Między lojalizmem a oportunizmem, w: „Dusza urzędnika” — ludzie i ich kariery. Między irredentą a kolaboracją. Ugoda, lojalizm i legalizm, red. A. Szmyt, Olsztyn 2015, s. 11–23.
Paczos S., Józef Kalasanty Szaniawski — prekursor polskiego konserwatyzmu, „Myśl Polityczna. Political Thought” (2020) nr 3, s. 33–51, https://doi.org/10.31268/MPPT.2020.23.
Paczos S., Kręte drogi myśli politycznej Józefa Kalasantego Szaniawskiego (1764–1843). Wybór pism, Poznań 2012.
Pieróg S., Rozum i uniwersalizm. Filozofia polityczna J. K. Szaniawskiego, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 25 (1979), s. 63–96.
Rostocki W., Korpus w gęsie pióro uzbrojony. Urzędnicy warszawscy, ich życie i praca w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim do roku 1831, Warszawa 1972.
Skarbek F., Dzieje Księstwa Warszawskiego, t. 1–2, Poznań 1860.
Smolarski M., Józef Kalasanty Szaniawski, „Biblioteka Warszawska” 4 (1910) z. 2, s. 232–257.
Sójka-Zielińska K., Kodeks Napoleona. Historia i współczesność, Warszawa 2007.
Stankiewicz-Kopeć M., „Błędni rycerze feudalizmu”. Proromantyczne sympatie szefa carskiej cenzury Józefa Kalasantego Szaniawskiego, w: W świecie wartości i myśli. Prace z historii literatury i kultury ofiarowane profesorowi Julianowi Maślance, red. R. Dąbrowski, A. Waśko, Kraków 2010, s. 249–276.
Stankiewicz-Kopeć M., Miasto i cywilizacja w kontekście sporów modernizacyjnych w piśmiennictwie polskim lat 1800–1830. Studia, Kraków 2018.
Szaniawski J. K., O naturze i przeznaczeniu urzędowań w społeczności. Rzecz o krótkich napomknieniach, z daleka wskazujących drogę do głębszego wywodu przez J. K. Szaniawskiego Członka Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Prokuratora Generalnego Królewskiego przy Kassacyinym Sądzie Xięstwa Warszawskiego, Warszawa 1808.
Szaniawski J. K., System chrystianizmu krótko wyłożony, Warszawa 1803.
Ujejski J., Dzieje polskiego mesjanizmu do powstania listopadowego włącznie, Lwów 1931.
Węgrzecki S., Pismo o prawach dla Xięstwa Warszawskiego uchwalonych z uwagami stosownemi połączone, Warszawa 1809.
Zarzycka-Pawlak E., Sylwetka naukowa Józefa K. Szaniawskiego na tle kultury filozoficznej pierwszej połowy XIX wieku, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego — Nauki Humanistyczne” numer specjalny (2011) nr 2 (1), s. 106–116.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Monika Stankiewicz-Kopeć
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright and full publishing rights without restrictions, and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
