Wystawa zabawkarstwa polskiego w Krakowie (1913): między rzemiosłem a sztuką

Abstrakt

Polskie zabawkarstwo ludowe ma długą tradycję, jednak prawie do końca XIX wieku rozwijało się przede wszystkim jako rzemiosło chałupnicze w środowisku chłopskim, między innymi w takich ośrodkach jak Koszarawa, Leżajsk, Myślenice, Żywiec, Jaworów. Warstwy społeczne dysponujące wyższym kapitałem ekonomicznym, a więc przede wszystkim ziemianie i bogate mieszczaństwo, korzystały z produkcji zagranicznej, gdzie wytwórczość zabawek osiągnęła wysoki poziom technologiczny. W Galicji jakość wyrobu zabawek zmieniła się w pozytywnym kierunku w wyniku rozwoju szkolnictwa zawodowego, jak i rzemiosła artystycznego w ostatniej ćwierci XIX wieku. Wiodąca rola w tym zakresie należała do Ligii Pomocy Przemysłowej (zał. w 1904 roku we Lwowie), wspierającej i promującej różne gałęzie przemysłu galicyjskiego. W 1911 roku dzięki wsparciu tej instytucji powstało Seminarium Przemysłu Domowego – nauka zabawkarstwa stała się w nim jednym z nowych kierunków kształcenia. Działania Ligi na rzecz rozwoju rodzimej wytwórczości zabawkarskiej obejmowały również organizację wystaw zabawkarstwa polskiego. Jedno z trzech tego typu wydarzeń odbyło się w Krakowie, w 1913 roku. Wystawione zabawki z różnych ośrodków zabawkarskich zachwycały zwiedzających, ciekawie opowiadały o innych kulturach i ludach, zapraszały do imaginacyjnej podróży dookoła świata. Zaangażowanie artystów do oryginalnej aranżacji i mistrzowsko wykonane przedmioty świadczyły, że zabawka może być nie tylko rzemiosłem, a również dziełem sztuki.